Epoki literackie

XX – lecie międzywojenne

admin — Tue, 11 Aug 2009 13:33:56 +0000

Już nawet pobieżny rzut oka na okres, który przyjęło się nazywać XX – leciem międzywojennym, pozwala dostrzec, iż różni się on pod wieloma względami od okresu Młodej Polski. Był to okres względnej stabilizacji politycznej, społecznej, ekonomicznej. Przeciwnie lata 1918 – 1939,które były czasem niepokoju, chaosu, destabilizacji. Pamiętano o I wojnie światowej i rewolucji Bolszewickiej w Rosji. Trudno jest mówić o jakiejś specyficznej filozofii, czy specyficznym dla dwudziestolecia światopoglądzie. Podstawowe wątki przełomu modernistycznego w kulturze były wciąż obecne, wciąż oddziaływały, choć były na różny sposób przetwarzane, modyfikowane. Edmund Husserl rozwija badania fenomenologiczne, w znanej książce „Kryzys nauk europejskich”, reaguje także na kryzys współczesnej kultury. Filozofia polska lat 20. I 30. XX wieku przedstawia obraz bogaty iu złożony. Rozwijano badania nad dziejami filozofii, istotną rolę odgrywał neotomizm – filozofia nawiązująca do poglądów filozoficznych i teologicznych św. Tomasza z Akwinu. Roman Ingarden, najwybitniejszy uczeń Husserla, wypracował w swych dwóch książkach – „O dziele literackim” i „Poznawaniu dzieła literackiego” – fenomenologiczną koncepcję dzieła literackiego.

Średniowiecze

admin — Sun, 09 Aug 2009 13:31:46 +0000

Nazwa Średniowiecze pochodzi z wieku XV, kiedy to myśliciele renesansowi postanowili nazwać okres oddzielający ich od kultury starożytnej. Jeszcze w wieku XVI za sprawą przedstawicieli reformacji określenie „media aetas”, od którego pochodzi polskie słowo średniowiecze, nabrało negatywnego wydźwięku. Wieki średnie były od XVI stulecia uznawane za okres degeneracji kultury i obyczajów. Tymczasem wystarczy sobie uświadomić, że nazwą tą określamy epokę trwającą od V wieku do XV, a zatem obejmującą 1000 lat. Ważnym elementem literatury tego okresu była hagiografia, a najbardziej znanym w Polsce przekładem żywotopisarstwa jest „ Legenda o św. Aleksym”. Inwokacja, opis ascetycznego życia i w końcu cudowna śmierć staną się podstawowymi elementami opowiadań hagiograficznych, najlepszym tego dowodem mogą być opowieści o świętych zebrane przez Jakuba de Voragine w „ Złotej legendzie” z XIII wieku. Romanse rycerskie zdominowały literaturę europejską w wiekach XIII i XIV, pomiędzy różnymi tytułami bez trudu można odnaleźć wspólny wątek, gdyś prawie wszystkie romanse rycerskie tkwią korzeniami w legendach „o Królu Arturze”. Najbardziej znaną powieścią nawiązującą do legend celtyckich jest historia miłosna znana pod tytułem „ Dzieje Tristana i Izoldy”

Starożytność

admin — Sat, 08 Aug 2009 13:31:02 +0000

Romantyzm to zarówna nazwa epoki historycznoliterackiej czy kulturowej, jak i prądu charakteryzującego się określonymi cechami stylistycznymi oraz ideowymi. W Polsce występuje w latach 1822 – 1863, a w Europie pomiędzy latami 90. XVIII wieku, a 40. XIX wieku. Romantyzm w kulturze polskiej przypada na czasy niewoli narodu, braku państwowości polskiej. Niemieckie tendencje preromantyczne zaznaczyły się w twórczości poetów Schillera i Goethego. Co ciekawe, poeci owi nie uważali siebie za romantyków, byli jednak nastawieni polemicznie do kosmopolitycznego i racjonalistycznego klasycyzmu czerpiącego wzory z Francji. Nad całością romantyzmu europejskiego sprawują patronat trzej twórcy, którzy powołali do istnienia wzorce literatury, wrażliwości i styl życia epoki. Byli to: Goethe, Byron oraz Chateaubriande. Powstanie polskiego romantyzmu wiąże się z tendencjami społeczno – politycznymi, z atmosferą ruchu spiskowego rozwijającego się wówczas w środowiskach młodzieży. Romantyzm odwoływał się do kultu młodości czego idealnym przykładem mogą być dzieła Mickiewicza i Słowackiego. Ci dwaj artyści rywalizowali ze sobą na polskiej arenie literackiej.

Romantyzm

admin — Fri, 07 Aug 2009 13:30:17 +0000

Renesans

admin — Thu, 06 Aug 2009 13:29:33 +0000

Nie sposób podać prostej definicji renesansu. Niełatwo jest nawet jednoznacznie stwierdzić, kiedy trwała epoka powszechnie nazywana renesansem. W języku codziennym wciąż funkcjonuje sformułowanie „ człowiek renesansu” i mało kto zastanawia się, skąd się ono wzięło. Powszechnie uznaje się, że „ człowiek renesansu” to ten, który jest biegły w wielu dziedzinach sztuki. Wszechstronność była wręcz obsesją renesansu. Jej początki związane są z pojęciem człowieczeństwa, które należy kojarzyć nie tylko z abstrakcyjnym terminem odnoszącym się do cech charakterystycznych dla człowieka, ale z wykształceniem. Tym sposobem odkrywamy, że u podstaw humanizmu i renesansu leży zarazem nauka i poznawanie. Epoka rzeczywiście pełna jest postaci, które przeszły do historii jako wybitne jednostki, jak choćby: Michał Anioł, Leonardo da Vinci, Erazm z Rotterdamu, Machiavelli. W kulturze polskiej taką samą rolę może odegrać Jan Kochanowski. Retoryka była nauka stanowiącą podstawę wykształcenia i to zarówno w dobie średniowiecza, jak i renesansu. W istotny sposób wpłynęła na rozwój literatury, a szczególnie na listy z których znani są autorzy tej miary co Petrarka czy Erazm z Rotterdamu.

Pozytywizm

admin — Wed, 05 Aug 2009 13:28:24 +0000

Nazwa pozytywizm, pomimo swej filozoficznej proweniencji, funkcjonuje w Polsce jako określenie epoki historyczno – literackiej. Termin ten – kojarzony początkowo z rozpowszechnionym w XIX – wiecznej Europie systemem filozoficznym – tylko w historii naszej literatury oznacza całokształt zjawisk literackich i kulturowych, których trwanie przypada na lata 1864 – 1895. Cecha charakterystyczną generacji tworzącej w latach popowstaniowych było zaangażowanie ideologiczne – od twórców wymagano przyjęcia nowej roli, usytuowanej polemicznie wobec wzorem poprzedniej epoki. Program pozytywistów kształtował się niejako na bieżąco w trakcie toczonych na łamach prasy sporów i dyskusji, które w głównej mierze polemizowały z romantykami i konserwatystami. W literaturze europejskiej od pierwszej połowy XIX wieku rozwijał się nurt wielkiej powieści realistycznej. Pojawia się on w dziełach Balzaca, Stendhala, Flauberta, Dickensa i Tołstoja. W polskiej literaturze ważnym elementem była nowelistyka pozytywizmu, której przykładem są dzieła Prusa, Sienkiewicza, Orzeszkowej i Konopnickiej. Pozytywiści rozpoczęli proces modernizacji społeczeństwa polskiego.

Oświecenie

admin — Tue, 04 Aug 2009 13:26:25 +0000

Oświecenie stanowi epokę w dziejach kultury, która w europie przypadła na koniec wieku XVIII ( 1680 – 1780). W Polsce łączy się ów okres z latami panowania ostatniego króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. Mianem tym określa się również tendencje filozoficzne związane z racjonalizmem i empiryzmem. Tradycję oświecenia w Polsce stanowiły nie tylko inspiracje europejskie, ale i kultura polskiego renesansu. Twórcy epoki nawiązywali do niej jako do źródła pozwalającego odnowić język literatury, który – ich zdaniem – podupadł w poprzednim okresie. Głównymi polskimi twórcami byli: Krasicki, Staszic, Dmochowski, Niemcewicz, Feliński, Czartoryski. Wolter – myśliciel, dramaturg, poeta, tłumacz, historyk – zaliczany jest do najbardziej światłych umysłów epoki. Na szczególną uwagę zasługuje późna myśl Woltera, ujawniająca kryzys optymistycznego światopoglądu epoki. Rousseau stanowi przykład myśliciela tworzącego swego rodzaju antyfilozofię. Z jego nazwiskiem wiąże się przede wszystkim koncepcja krytyki kultury. Wiele nieporozumień związanych z obrazem oświecenia wynika z pozostałości w myśleniu o nim krytyką sformułowaną przez romantyków, którzy stworzyli jego uproszczony i jednoznaczny wizerunek – jako epoki wyłącznego panowania rozumu, epoki ateizmu, upadku duchowości.

Młoda Polska

admin — Mon, 03 Aug 2009 13:24:25 +0000

Mianem Młodej Polski określa się zazwyczaj zespół tendencji światopoglądowych, artystycznych i literackich, które ukształtowały się w ostatniej dekadzie XIX wieku i dominowały w kulturze polskiej mniej więcej do I wojny światowej. Chronologicznie Młoda Polska obejmowałaby lata 1890 – 1918, pomiędzy pozytywizmem, a dwudziestoleciem międzywojennym. W ten prawie trzydziestoletni okres wprowadza się niekiedy pewne cezury, mające świadczyć o dynamice przemian, przeformułowaniu problematyki ideowej lub artystycznej. W literaturze Młodej Polski można wyróżnić kilka faz. Poglądy urodzonego w Gdańsku Artura Schopenhauera wywarły, wraz z filozofią Friedricha Nitzschego oraz Henriego Bergsona, największy i najbardziej wszechstronny wpływ na myślicieli, artystów oraz pisarzy młodopolskich. Dyskusje filozoficzne końca XIX wieku odbiły się szerokim echem także na ziemiach Polskich dzięki licznym tłumaczeniom najważniejszych dzieł, pracom popularyzatorskim, a także częstym wyjazdom polskiej młodzieży na zachodnioeuropejskie uniwersytety. Światopogląd epoki był w opozycji do pozytywizmu. Podstawy człowieka Młodej Polski cechował pesymizm. Panowały nastroje niepewności, zagrożenia i lęk przed niewiadomą przyszłością.

Literatura współczesna

admin — Sun, 02 Aug 2009 13:23:24 +0000

Literatura współczesna, której początek umownie sytuujemy w latach 1944 – 1945 nie posiada nazwy charakteryzującej ją przez obowiązujące ją obecnie prąd, styl, kierunek filozoficzny jak np. romantyzm czy pozytywizm. Powojenna współczesna literatura Polska nie stanowi odrębnej epoki literackiej. Podstawą periodyzacji literatury współczesnej na okresy stanowią ważne wydarzenia historyczne, przełomy polityczne, które oddziaływały na twórczość artystyczną. W obrębie literatury Polski Ludowej swoje miejsce zajmują – literatura obiegu oficjalnego, literatura drugiego obiegu – podziemna, wydawana poza oficjalną cenzurą, oraz wykształcona w latach 80. Twórczość konkretystów zakładała dążenie do usunięcia wszelkich pośredników między utworem, a rzeczywistością pozajęzykową. Oznacza to uczynienie utworu przekazem wizualno – semantyczno – wokalnym. Do konkretystów należą: Druszdż, Kozłowski, Lachowicz i Partum. W sztuce poza kontynuacją niektórych nurtów jeszcze z okresu dwudziestolecia międzywojennego znamienna była tendencja do stworzenia „sztuki w ogóle”, co miało polegać na łączeniu literatury z malarstwem, czyli na scaleniu tworzywa słownego z wizualnym.

Barok

admin — Sat, 01 Aug 2009 13:21:08 +0000

Deformacja, nieregularność, inność, dziwaczność są podstawowymi cechami baroku. Słowo barocco pochodzi z włoskiego i oznaczało w tamtej epoce specyficzny typ rozumowania w którym poprawne logicznie rozumowanie nie prowadzi do prawdziwych stwierdzeń. Z czasem również zaczęto używać tego określenie w stosunku do kamieni szlachetnych lub wyrobów artystycznych o formie dziwacznej. Nieregularność to jedno z kluczowych pojęć nowej epoki, czego dowodzi przede wszystkim sztuka dramatopisarska Williama Szekspira. Teatr szekspirowski zestawia się na zasadzie opozycji z klasycznymi regułami dramaturgii antycznej. Przywiązanie do oryginalnej i zaskakującej konstrukcji wiersza to charakterystyczna cecha szerszego zjawiska w barokowej poezji – konceptyzm. W Polsce z tą definicją kojarzy się przede wszystkim nazwisko Jana Andrzeja Morsztyna. Z powodu koneksji z najznakomitszymi rodami magnackimi Morsztyn niejako w naturalny sposób skłaniał się ku poezji kunsztownej. Wszelkie niepokoje i konflikty wewnątrz stanu szlacheckiego znalazły odbicie w twórczości Wacława Potockiego. Był on bacznym obserwatorem polskiej rzeczywistości, a brak solidnego wykształcenia rekompensowało mu życiowe doświadczenia.