Nazwa pozytywizm, pomimo swej filozoficznej proweniencji, funkcjonuje w Polsce jako określenie epoki historyczno – literackiej. Termin ten – kojarzony początkowo z rozpowszechnionym w XIX – wiecznej Europie systemem filozoficznym – tylko w historii naszej literatury oznacza całokształt zjawisk literackich i kulturowych, których trwanie przypada na lata 1864 – 1895. Cecha charakterystyczną generacji tworzącej w latach popowstaniowych było zaangażowanie ideologiczne – od twórców wymagano przyjęcia nowej roli, usytuowanej polemicznie wobec wzorem poprzedniej epoki. Program pozytywistów kształtował się niejako na bieżąco w trakcie toczonych na łamach prasy sporów i dyskusji, które w głównej mierze polemizowały z romantykami i konserwatystami. W literaturze europejskiej od pierwszej połowy XIX wieku rozwijał się nurt wielkiej powieści realistycznej. Pojawia się on w dziełach Balzaca, Stendhala, Flauberta, Dickensa i Tołstoja. W polskiej literaturze ważnym elementem była nowelistyka pozytywizmu, której przykładem są dzieła Prusa, Sienkiewicza, Orzeszkowej i Konopnickiej. Pozytywiści rozpoczęli proces modernizacji społeczeństwa polskiego.